Ders Notları

100% Complete (success)
Dikkat !!! Lütfen okuyunuz ...

Öğretim Üyesi (Üyeleri): Öğr. Gör. Emre Engin *

(*) Ders notu girebilmek için, bu alanda kendi isminiz yazıyor olmalı...

  • Bologna verilerinin girilmesi;
    ubys.omu.edu.tr adresinden,
    ÜBYS' de Öğretim Elemanları yetkisi seçilmeli... Öğretim elemanı danışmanlık işlemlerinden yapabilirsiniz...
Yıl: 2025, Dönem: Güz
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar

Dersin İçeriği

Ders; kimlik kavramları, rol ve yetki temelleri, kimlik doğrulama yöntemleri, erişim kontrol modelleri (RBAC, ABAC, PBAC), kimlik ve erişim altyapıları (LDAP, Kerberos, RADIUS, TACACS+), federasyon ve SSO çözümleri (SAML, OAuth 2.0, OpenID Connect), kullanıcı/rol yönetimi (SCIM otomasyonu), kaynak yönetimi (Bulut, Kubernetes, ACL, API anahtarları, Vault/KMS) ve denetim–uyumluluk süreçlerini kapsamaktadır. Ayrıca dersin ikinci yarısında proje tabanlı çalışmalar yürütülerek uygulamalı öğrenme sağlanır.

Dersin Amacı

Bu dersin amacı; öğrencilere kimlik, yetki ve erişim yönetimi konularında temel kavramları, kullanılan teknolojileri ve güvenlik standartlarını öğretmek; kurumsal düzeyde kimlik doğrulama, erişim kontrolü ve kaynak yönetimi projelerini tasarlama ve uygulama becerisi kazandırmaktır. Öğrenciler, kimlik/erişim risklerini sınıflandırarak çözüm üretme, modern kimlik doğrulama yöntemlerini (MFA, SSO, Federasyon vb.) uygulama ve uyumluluk standartlarına uygun politikalar geliştirme yetkinliği elde edeceklerdir.

Haftalık Ders İçeriği

Hafta Teorik Uygulama Laboratuar Ders Notları
1 Kimlik ve Yetki Yönetimine Giriş: Kimlik (kullanıcı, servis, makine) kavramları, rol, yetki ve erişim kontrolü temelleri, kimlik/erişim risklerinin sınıflandırılması Kurum/organizasyon örneği üzerinden kimlik tanımlama, rol-yetki eşleştirmesi ve risk değerlendirmesi tablosu oluşturma Linux/Windows üzerinde temel kullanıcı ve rol oluşturma, kimlik/erişim risk senaryolarının örneklenmesi
2 Kimlik Doğrulama Yöntemleri: Parola tabanlı doğrulama ve zafiyetleri, OTP/TOTP, FIDO2/WebAuthn, sertifika tabanlı yöntemler, risk-temelli MFA karşılaştırması ve senaryo analizi Güçlü parola politikası oluşturma OTP/TOTP entegrasyonu ile basit kimlik doğrulama senaryosu geliştirme Risk-temelli MFA için örnek senaryo değerlendirmesi Parola karma (hashing) algoritmalarının (MD5, SHA-256, Argon2) uygulanması OTP/TOTP üretimi için Google Authenticator veya benzeri araçlarla demo FIDO2/WebAuthn demo uygulaması
3 Erişim Kontrol Modelleri: RBAC, ABAC, PBAC kavramları ve farkları, Asgari ayrıcalık (Least Privilege) ilkesi, Görevlerin ayrılığı (Separation of Duties – SoD), Politika taslağı oluşturma Örnek bir kurum senaryosunda RBAC modelinin tasarlanması Asgari ayrıcalık ilkesine göre kullanıcı/rol yetkilerinin düzenlenmesi SoD ilkesine uygun süreç analizi ve politika taslağı yazımı Linux/Windows üzerinde rol ve öznitelik bazlı erişim kontrolü örnekleri RBAC/ABAC politika dosyaları oluşturma PBAC senaryoları için örnek kurallar tanımlama
4 Kimlik ve Erişim Altyapıları: LDAP, Kerberos, RADIUS, TACACS+ bileşenleri, Linux/Windows ortamlarında temel entegrasyon adımları, şematik gösterimler ile kimlik doğrulama süreçleri LDAP üzerinden kullanıcı kimlik doğrulaması tasarımı Kerberos realm konfigürasyonu ve servis erişimi RADIUS/TACACS+ ile ağ cihazı erişim kontrolü senaryosu Şema üzerinde kimlik doğrulama akışını gösterme OpenLDAP üzerinde temel kullanıcı ve grup tanımlamaları Kerberos ticket alma ve doğrulama işlemleri RADIUS/TACACS+ yapılandırma örnekleri Linux/Windows entegrasyon senaryoları
5 Federasyon ve Tekil Oturum Açma (SSO): SAML, OAuth 2.0 ve OpenID Connect temelleri; Yetkilendirme akışları (Auth Code, Implicit, Client Credentials); Basit bir federasyon/SSO kurgusu tasarımı Basit bir federasyon senaryosunda SSO akış diyagramı oluşturma OAuth 2.0 istemci kaydı ve erişim jetonu alma işlemleri OpenID Connect kullanarak oturum açma senaryosu geliştirme SAML tabanlı basit bir IdP–SP entegrasyonu denemesi OAuth 2.0 Authorization Code akışını demo ortamında gerçekleştirme OpenID Connect kimlik jetonu (ID Token) incelemesi
6 Kullanıcı ve Rol Yönetimi: Kullanıcı provizyonu ve deprovizyonu, rol atama ve erişim gözden geçirme süreçleri, SCIM temelli otomasyon akışları Kullanıcı lifecycle yönetimi için süreç diyagramı hazırlama Rol atama ve erişim gözden geçirme için örnek politika belgesi yazma SCIM tabanlı otomatik provizyon akışının senaryolaştırılması Active Directory üzerinde kullanıcı oluşturma, rol atama ve erişim gözden geçirme denemeleri Linux ortamında kullanıcı lifecycle yönetimi (ekleme–silme–dondurma) SCIM tabanlı otomatik kullanıcı senkronizasyonu örneği
7 Kaynak Yönetimi ve Güvenlik: Bulut ortamlarında erişim kontrolü (AWS IAM, Azure Entra), Kubernetes RBAC uygulamaları, Linux/Windows ACL’leri ve erişim kuralları testleri, servis hesapları, API anahtarları, şifre/anahtar rotasyonu ve kasalama (Vault/KMS) Bulut ortamında asgari ayrıcalık politikası tasarlama Kubernetes üzerinde rol tabanlı erişim senaryosu geliştirme ACL testleri ile dosya/dizin erişim denetimi API anahtarı ve parola rotasyonu politikası yazma AWS IAM üzerinde kullanıcı ve rol politikası oluşturma Azure Entra ile temel erişim kontrol politikaları tanımlama Kubernetes üzerinde RBAC policy uygulamaları Linux/Windows ACL denemeleri HashiCorp Vault üzerinde basit kasalama senaryosu
8 Denetim, Olay Yönetimi ve Uyumluluk: Kimlik-odaklı olayların loglardan tespiti, basit korelasyon kuralları önerme, müdahale adımlarının planlanması, KVKK/GDPR, ISO/IEC 27001-27002, NIST 800-63 gerekliliklerinin kimlik ve kaynak yönetimine yansıtılması Olay yönetimi senaryosu için basit log analizi raporu hazırlama Korelasyon kuralı (ör: 5 başarısız giriş denemesi → alarm) yazma KVKK/GDPR uyum matrisini kimlik yönetimi politikası ile eşleştirme Linux/Windows loglarında başarısız oturum açma girişimlerini analiz etme Basit bir SIEM aracı ile korelasyon kuralı tanımlama (örn: Splunk/ELK) KVKK/GDPR uyumluluk kontrol listesi oluşturma
10 Proje Tanıtımı ve Grup Oluşumu: Dersin ikinci yarısında yürütülecek projelerin açıklanması, grupların oluşturulması, proje seçimleri ve görev dağılımı, proje yönergesinin tanıtımı (teslim formatı, değerlendirme ölçütleri) Grupların kendi senaryosuna uygun proje planı hazırlaması Proje görev dağılımı yapılması ve zaman çizelgesi oluşturulması Değerlendirme kriterlerinin gruplarla paylaşılması Proje konularının tanıtımı için örnek doküman ve yönerge incelemesi Grupların oluşturulması ve ilk toplantıların yapılması Proje yönetim araçlarının (Trello, GitHub, Teams/Slack) tanıtımı
11 Kimlik Doğrulama & MFA Projeleri: Kurumsal senaryoya göre MFA tasarımı (Parola + OTP, FIDO2/WebAuthn veya Sertifika tabanlı), güvenlik seviyelerinin karşılaştırılması ve politika dokümanı oluşturma Seçilen MFA yöntemine uygun kimlik doğrulama mimarisi tasarlama Akış diyagramları ile MFA sürecini görselleştirme MFA politika dokümanının hazırlanması ve grup içinde tartışılması Parola + OTP tabanlı bir MFA senaryosunun uygulanması FIDO2/WebAuthn demo ortamında kimlik doğrulama tasarımı Sertifika tabanlı kimlik doğrulama için basit CA kurulumu ve testler
12 Erişim Kontrol Politikaları Projeleri: RBAC/ABAC tabanlı erişim modeli geliştirme, “asgari ayrıcalık” (Least Privilege) ve “görevlerin ayrılığı” (Separation of Duties – SoD) ilkelerine uygun politika taslağı hazırlanması RBAC modeline uygun bir erişim politikası yazma ABAC kurallarını bir senaryo üzerinde test etme SoD gerekliliklerine uygun görev ve rol dağılımı yapma Politika dokümanını grup sunumuna hazırlama RBAC tabanlı erişim kontrol tasarımı için örnek politika dosyası oluşturma ABAC modelinde öznitelik tabanlı kurallar geliştirme Asgari ayrıcalık ilkesine göre kullanıcı izinlerinin gözden geçirilmesi SoD uygulaması için süreç analizi yapılması
13 Federasyon & SSO Projeleri: Basit bir SSO/Federasyon kurgusu (SAML, OAuth 2.0, OpenID Connect), federasyon akışlarının diyagramlarla gösterilmesi, akış dosyalarının hazırlanması Grup olarak seçilen federasyon yöntemini (SAML/OAuth 2.0/OpenID Connect) kullanarak proje senaryosu geliştirme Akış diyagramlarını çizerek oturum açma süreçlerini gösterme Hazırlanan akış dosyalarını teslim formatına uygun şekilde düzenleme SAML tabanlı bir IdP–SP entegrasyonu için basit proje kurgusu OAuth 2.0 Authorization Code akışı demo senaryosu geliştirme OpenID Connect kimlik doğrulama sürecini diyagramlarla gösterme Federasyon akışı için dokümantasyon hazırlama
14 Kaynak Yönetimi ve Güvenlik Projeleri: Bulut/Kubernetes ortamında rol bazlı erişim modeli geliştirme, AWS IAM/Azure Entra veya Kubernetes RBAC üzerinde proje raporu/diyagram hazırlanması, servis hesapları, API anahtarları ve kasalama yöntemlerinin entegrasyonu Grup olarak seçilen platformda (AWS/Azure/Kubernetes) erişim modeli geliştirme Rol tabanlı erişim politikalarını uygulama ve test etme Servis hesapları, API anahtarları ve kasalama yöntemlerini proje senaryosuna entegre etme Çıktıları rapor ve diyagram halinde sunuma hazırlama AWS IAM üzerinde kullanıcı ve rol politikalarının oluşturulması Azure Entra üzerinde erişim kontrolü senaryosu geliştirme Kubernetes üzerinde RBAC politikaları tanımlama ve test etme Servis hesapları ve API anahtarı yönetimi HashiCorp Vault veya benzeri araçlarla şifre/anahtar kasalama senaryosu
15 Final Proje Sunumları ve Değerlendirme: Her grubun proje çıktılarının sunulması, soru-cevap oturumları, akran değerlendirmesi, öğretim elemanı tarafından mikro-rubrik ile değerlendirme, genel ders çıktılarının özetlenmesi ve gelecek çalışmalara yönlendirme Her grubun 15 dakikalık proje sunumu yapması Soru-cevap oturumları ile eksik noktaların tartışılması Mikro-rubrik ile öğretim elemanı tarafından değerlendirme yapılması Akran değerlendirmesi sonuçlarının paylaşılması Grupların proje çıktılarını (rapor, diyagram, politika dokümanı) sunmaları Teknik uygulamaların kısa demo gösterimleri Peer review (akran değerlendirmesi) formları ile geri bildirim toplanması