Ders Notları

100% Complete (success)
Dikkat !!! Lütfen okuyunuz ...

Öğretim Üyesi (Üyeleri): Doç. Dr. Sadık Demirtaş *

(*) Ders notu girebilmek için, bu alanda kendi isminiz yazıyor olmalı...

  • Bologna verilerinin girilmesi;
    ubys.omu.edu.tr adresinden,
    ÜBYS' de Öğretim Elemanları yetkisi seçilmeli... Öğretim elemanı danışmanlık işlemlerinden yapabilirsiniz...
Yıl: 2025, Dönem: Güz
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar

Kress, W.J. & Erickson, D.L. — DNA Barcodes: Methods and Protocols

Dersin İçeriği

Ders; DNA barkodlamaya girişle başlayarak kimliklendirme–tür sınırı ayrımını ve barkodlamanın biyolojik temelini (mtDNA/nDNA farkı, kopya sayısı, evrim hızı) ele alır. Barkod bölgesi seçimi (COI, rbcL/matK, ITS vb.), örnekten diziye laboratuvar akışı (örnekleme–DNA izolasyonu–PCR–sekans), kontaminasyon ve kalite kontrol ilkeleri işlenir. Devamında dizi düzenleme, hizalama ve temel filogenetik/distance yaklaşımları; referans veri tabanlarıyla (BOLD/GenBank) karşılaştırma, tür atama/yorumlama ve raporlama adımları uygulama temelli olarak yürütülür. Son bölümde barkodlamanın başarısızlık senaryoları (yakın türler, hibritleşme, eksik referans verisi) ve metabarkodlama/eDNA gibi güncel genişlemeler ile ekoloji, koruma, gıda/adli biyoteknoloji uygulamaları tartışılır.

Dersin Amacı

Dersin amacı, öğrencilerin DNA barkodlama yaklaşımının biyolojik temelini, hangi problemlerde etkili olduğunu (kimliklendirme, biyoçeşitlilik envanteri, izlenebilirlik) ve hangi durumlarda sınırlı kaldığını (yakın türler, hibritleşme, eksik referans verisi vb.) kavramasını sağlamaktır. Dersin konusu, barkod bölgelerinin seçimi (COI, rbcL/matK, ITS vb.), örnekten diziye laboratuvar akışı (DNA izolasyonu–PCR–sekans), kalite kontrol ve veri temizleme, referans veri tabanlarıyla karşılaştırma (BOLD/GenBank), tür atama mantıkları ve sonuçların raporlanması ile DNA barkodlamanın moleküler biyoloji, ekoloji ve adli/biyoteknolojik uygulamalarını kapsar.

Haftalık Ders İçeriği

Hafta Teorik Uygulama Laboratuar Ders Notları
1 DNA barkodlamaya giriş: Neyi çözer, neyi çözmez?
2 Barkodlamanın biyolojik temeli: mtDNA/nDNA farkı, kopya sayısı, evrim hızı; neden “standart bölge”?
3 Barkod belirteci seçimi: COI (hayvanlar), rbcL/matK (bitkiler), ITS (mantarlar); primer mantığı
4 Örnekleme ve iş akışı tasarımı: örnek saklama, zincirleme kayıt (metadata), kontrol stratejileri
5 DNA izolasyonu prensipleri ve kalite ölçümü
6 PCR: tasarım, optimizasyon, kontaminasyon önleme; agaroz jel kontrolü
7 Sekanslama ve ham veri: Sanger mantığı, kromatogram okuma, kalite sorunları
8 Dizi düzenleme ve kalite kontrol: trimming, ambiguiteler, kontaminasyon/numune karışması sinyalleri
9 Ara sınavAra sınav
10 Hizalama ve temel analiz: distance/benzerlik; “barcode gap” ve tür içi–türler arası varyasyon
11 Referans veri tabanları: BOLD/GenBank; BLAST mantığı; tür atama kriterleri ve eşik tartışması
12 Sonuçların raporlanması: belirsizlik yönetimi, yanlış-pozitif/yanlış-negatif, minimum raporlama standartları
13 Barkodlamada zor vakalar: yakın türler, hibritleşme, mito-nüklear uyumsuzluk; çoklu marker yaklaşımı
14 Metabarkodlama/eDNA’ya giriş ve uygulamalar: biyoçeşitlilik izleme, koruma, gıda/adli doğrulama
15 Genel değerlendirme