1. Anasayfa

Ders Notları

100% Complete (success)
Dikkat !!! Lütfen okuyunuz ...

Öğretim Üyesi (Üyeleri): Prof. Dr. Hasan Tahsin Keçeligil *

(*) Ders notu girebilmek için, bu alanda kendi isminiz yazıyor olmalı...

  • Bologna verilerinin girilmesi;
    ubys.omu.edu.tr adresinden,
    ÜBYS' de Öğretim Elemanları yetkisi seçilmeli... Öğretim elemanı danışmanlık işlemlerinden yapabilirsiniz...
Yıl: 2025, Dönem: Güz
SHY611, Biyoetik ve Sağlık Etiği (mufredatId:6620, dersId: 87738, programId: 5401)
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar

Tıp Hukuku ve Etiği Derslerine Giriş (Gürkan Sert, Seçkin Yayıncılık, Ankara-2025) Kuramsal ve Uygulamalı Tıp Etiği (Nesrin Çobanoğlu Yüksel) Etik Ahlak Felsefesi (Ahmet Cevizci, Say Yayınları) Uygulamalı Etik (Ahmet Cevizci, Say Yayınları)

Dersin İçeriği

Ders; temel etik kavramların tanıtımı ve ilkelerin uygulamalı analizi ile başlayıp, etik kuramların sağlık pratiğine yansımaları üzerinden derinlemesine akademik tartışmalar içeren modüller halinde yapılandırılmıştır. Müfredatın ortalarına doğru bilgilendirilmiş onam, hasta mahremiyeti ve veri koruma; araştırma etiği ve etik kurul süreçleri gibi hem hukuki hem etik açıdan kritik konulara yoğunlaşılırken, genetiketik etik, doğum öncesi tanı, genomik veri paylaşımı ve genetik ayrımcılık gibi teknolojik gelişmelerin getirdiği özgün sorunlar örnek olaylar üzerinden irdelenir. Üreme teknolojileri, taşıyıcı annelik ve embriyo etiği gibi konular, mevzuat ve uygulama çeşitliliği bağlamında karşılaştırmalı perspektifler sunularak tartışılır; yaşam sonu bakım, ileri direktifler, yoğun bakım triage ve ötanazi gibi hassas meselelerde hem etik argüman üretme hem de iletişim pratikleri öğretilir. Kamu sağlığı etiği bölümünde kaynak dağıtımı, zorunlu müdahaleler ve adalet ilkesi çerçevesinde politika değerlendirmeleri yapılırken; sağlık teknolojileri ve yapay zekâ modülünde algoritmik önyargı, hesap verebilirlik ve düzenleyici sorumluluklar ele alınır. Ders boyunca öğrenciler, vaka analizleri, rol oynama, etik kurul başvuru taslakları, politika notları ve finalde sunulacak kurumsal etik rehberleri gibi uygulamalı ürünler üreterek hem analitik hem de uygulama becerilerini pekiştireceklerdir.

Dersin Amacı

Bu dersin amacı, yüksek lisans düzeyinde öğrencilere biyoetik ve sağlık etiği alanlarının teorik temellerini, normatif yaklaşımlarını ve sağlık uygulamalarına dair eleştirel analiz yöntemlerini sistematik ve bütüncül bir biçimde kazandırmaktır. Ders, özerklik, yararlılık, zarar vermeme, adalet gibi temel etik ilkelerin tarihçesini ve felsefi dayanaklarını aktarırken, aynı zamanda bu ilkelerin klinik karar verme, sağlık politikaları ve hukuki düzenlemelerle nasıl etkileştiğini disiplinlerarası bir çerçevede sorgulamaya yönlendirir. Öğrenciler, etik kuramların (deontoloji, faydacılık, erdem etiği, sözleşmeci yaklaşımlar vb.) pratik sonuçlarını ve sınırlılıklarını vaka analizi, tartışma ve simülasyon yoluyla değerlendirebilecek donanıma erişeceklerdir. Ders aynı zamanda araştırma etiği, genetik ve genomik uygulamalar, üreme teknolojileri, yaşam sonu bakım, kamu sağlığı etiği ve sağlık teknolojilerinin (özellikle yapay zekâ) yol açtığı yeni etik meseleler gibi güncel ve uygulamaya dönük başlıklarda eleştirel düşünme becerisini geliştirmeyi hedefler. Son olarak, ders profesyonel etik bilincini ve kurumsal etik yönetişim kapasitesini güçlendirerek öğrencilerin sağlık kuruluşlarında, etik kurullarda veya politika geliştirme süreçlerinde kanıta dayalı, hukuken uyumlu ve etik açıdan savunulabilir öneriler sunabilecek düzeye ulaşmasını sağlamayı amaçlar.

Haftalık Ders İçeriği

Hafta Teorik Uygulama Laboratuar Ders Notları
1 Dersin tanıtımı ve biyoetikin temelleri Konu: Dersin kapsamı; biyoetik nedir; normatif vs uygulamalı etik; temel kavramlar. İlgili çıktılar: 1, 2 Etkinlikler / okumalar: Ders programı sunumu; temel literatür listesi; kısa okuma: biyoetik temel metni. Değerlendirme: Kavram tablosu (formative). Başarı göstergesi: Öğrenci biyoetiğin tanımını ve etik ilkeler arasındaki farkı doğru ifade eder.
2 Etiğin temel ilkeleri Konu: Özerklik, yararlılık, zarar vermeme, adalet, dürüstlük; ilkeler arası çatışma örnekleri. İlgili çıktılar: 2, 4 Etkinlikler / okumalar: İlkeler üzerine vaka okumaları; kısa sınıf tartışması. Değerlendirme: Kısa yazılı cevap (ilkeler arası çatışma analizi). Başarı göstergesi: Öğrenci her ilkenin anlamını vakaya uygulayarak açıklayabilir.
3 Etik kuramlar ve uygulamaya etkileri Konu: Deontoloji, faydacılık, erdem etiği, sözleşmecilik; klinik kararlardaki etkileri. İlgili çıktılar: 3, 6 Etkinlikler / okumalar: Teorik metinler + vaka tartışması. Değerlendirme: Teori-vaka eşleştirme kısa sınavı. Başarı göstergesi: Öğrenci verilen vakada hangi etik kuramın yakın olduğunu gerekçelendirir.
4 Bilgilendirilmiş onam ve mahremiyet Konu: Onamın etik ve hukuki boyutları; veri mahremiyeti; hasta sırları. İlgili çıktılar: 5, 7 Etkinlikler / okumalar: Onam formu örnekleri; veri koruma ilkeleri. Değerlendirme: Onam formu eleştirisi + rol oynama (onam alma). Başarı göstergesi: Öğrenci geçerli onamın unsurlarını hem etik hem hukuki açıdan uygulayabilir.
5 Araştırma etiği ve etik kurul süreçleri Konu: İnsan araştırmalarında etik, risk-fayda değerlendirmesi, etik kurul başvurusu. İlgili çıktılar: 5, 6, 7 Etkinlikler / okumalar: Etik kurul başvuru örneği; klinik araştırma vaka çalışmaları. Değerlendirme: Etik kurul başvuru taslağı (bireysel). Başarı göstergesi: Öğrenci araştırma projesi için temel etik gerekçeleri ve risk yönetimini formüle eder.
6 Genetik, genomik etik ve veri paylaşımı Konu: Genetik testler, genomik veri paylaşımı, genetik ayrımcılık, doğum öncesi tanı. İlgili çıktılar: 5, 6, 7. Etkinlikler / okumalar: Genetik vaka senaryoları; veri paylaşım politikaları. Değerlendirme: Vaka analizi (kısa rapor). Başarı göstergesi: Öğrenci genetik testlerin etik sorunlarını ve veri paylaşım risklerini tartışır.
7 Üreme etiği ve yeni teknolojiler Konu: Tüp bebek, donörlük, taşıyıcı annelik, embriyo etiği, seçim teknolojileri. İlgili çıktılar: 5, 6, 7. Etkinlikler / okumalar: Üreme teknolojileri vaka çalışmaları; mevzuat özetleri. Değerlendirme: Tartışma ve kısa politika notu. Başarı göstergesi: Öğrenci üreme teknolojilerinde etik ilke uygulamasını savunur.
8 Yaşam sonu bakımı ve yoğun bakım etiği Konu: Ötanazi vs yaşam sonlandırma; ileri direktifler; yoğun bakımda karar verme ve triage. İlgili çıktılar: 6, 7. Etkinlikler / okumalar: Vaka simülasyonları; ileri direktif örnekleri. Değerlendirme: Simülasyon değerlendirmesi + kısa reflektif yazı. Başarı göstergesi: Öğrenci yaşam sonu kararlarında etik argümanları yapılandırır ve iletişim stratejisi önerir.
9 Kamu sağlığı etiği ve adalet Konu: Salgınlarda adalet, zorunlu aşı, kaynak tahsisi, sağlıkta eşitsizlikler. İlgili çıktılar: 6, 7 Etkinlikler / okumalar: Kamu sağlığı vakaları; dağıtım adaleti metinleri. Değerlendirme: Grup tartışması + kısa politika önerisi. Başarı göstergesi: Öğrenci kamu sağlığı kararlarında adalet ilkelerini uygulayabilir.
10 Sağlık teknolojileri, yapay zeka ve etik Konu: Tıbbi yapay zeka, algoritmik adalet, veri önyargisi, sorumluluk ve hesap verebilirlik. İlgili çıktılar: 6, 7 Etkinlikler / okumalar: AI vaka örnekleri; algoritmik risk analizleri. Değerlendirme: Kısa rapor: bir sağlık-AI uygulamasının etik değerlendirmesi. Başarı göstergesi: Öğrenci bir sağlık teknolojisinin etik risklerini ve düzeltici önlemleri sunar.
11 Hekim-hasta ilişkisinde etik iletişim Konu: Zor mesaj iletimi, karar paylaşımı, kültürel duyarlılık, çatışma yönetimi. İlgili çıktılar: 6, 7 Etkinlikler / okumalar: Rol oynama; iletişim teknikleri kılavuzu. Değerlendirme: Rol oynama performansı + akran geri bildirimi. Başarı göstergesi: Öğrenci zor bir görüşmeyi etik çerçevede yönetir ve kültürel duyarlılık gösterir.
12 Klinik etik danışmanlığı ve çatışma çözümü Konu: Etik komite süreçleri, danışmanlık modelleri, arabuluculuk ve çözüm önerileri. İlgili çıktılar: 6, 7 Etkinlikler / okumalar: Etik danışmanlık vaka simülasyonları. Değerlendirme: Grup vaka raporu (danışmanlık raporu). Başarı göstergesi: Grup etik ikileme uygun, uygulanabilir çözümler
13 Vaka temelli derinlemesine analiz Konu: Çok boyutlu vakalar — genetik, yaşam sonu, araştırma ve AI karışımı senaryolar. İlgili çıktılar: 4, 6, 7 Etkinlikler / okumalar: Uzun vaka dosyası; bağımsız literatür taraması. Değerlendirme: Bireysel vaka analizi raporu (ara teslim). Başarı göstergesi: Öğrenci gerekçeli etik değerlendirme, alternatif çözümler ve politika önerisi sunar.
14 Etik politika geliştirme, ders özeti ve final sunumlar Konu: Kurumsal etik yönergeler hazırlama; dersin geri bildirimi; final proje sunumları. İlgili çıktılar: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 Etkinlikler / okumalar: Politika taslakları, ders tekrarı. Değerlendirme: Final proje sunumu (etik politika / kurumsal rehber) + nihai reflektif ödev. Başarı göstergesi: Öğrenci uygulanabilir, etik ve hukuki açıdan tutarlı bir politika ya da rehber sunar.